İşsizlik — France Travail ve ARE

Fransa'daki işsizlik yardımı işveren ve çalışan tarafların ortak yönettiği bir sigorta sistemine dayanır (kuralları Unédic belirler, idari işleyişi France Travail yürütür). 2024'te Pôle emploi'nin France Travail olarak yeniden yapılandırılmasının ardından kayıt, iş arama desteği, eğitim ve gelir desteği tek pencerede birleştirildi. Diğer ülkelerin işsizlik sigortalarından öne çıkan farkları, serbest meslek sahipleri ve platform çalışanları için ayrı destek hattı (ATI vb.) ile belirli koşulları karşılayan gönüllü ayrılmaların da kısmen kabul edilebilmesidir.

Temel program — ARE (Allocation d'aide au retour à l'emploi, işe dönüş yardımı):

• Uygunluk ana çerçevesi — Kişinin iradesi dışında işten ayrılmış olmak veya belirli kabul edilen nedenlerle ayrılmış olmak ve son belirli süre içinde gerekli prim süresini (affiliation) doldurmuş olmak gerekir. Süreler ve hesap yöntemi sık güncellendiği için kayıt sırasında France Travail'den teyit alınması önerilir.
• Yardım süresi — Genelde 24 ay civarı, 50 yaş üstü başvuru sahipleri için 30-36 aya kadar uzayabilir (yaş ve prim süresine orantılı). Süreler ve koşullar politika değişikliklerinden büyük ölçüde etkilenir.
• Yardım tutarı — Önceki günlük referans ücret (SJR: salaire journalier de référence) üzerinden belirli formülle hesaplanır. Genelde önceki maaşın belirli bir oranı (örneğin yaklaşık %57 veya sabit tutar + oran ikilisinin büyüğü) olarak hesaplanır; alt ve üst sınırlar uygulanır. Aylık ödeme belirlenen gün sayısı için günlük tutar üzerinden yapılır.
• Kayıt ve yükümlülükler — İşten ayrıldıktan sonra France Travail'e kayıt (s'inscrire) yapılır ve PPAE (kişisel iş arama eşliği projesi) üzerinde anlaşılır. Düzenli olarak actualisation (aylık durum güncelleme), etkin iş arama ve makul iş tekliflerini kabul yükümlülüğü vardır. Uyulmaması hâlinde geçici durdurma veya kesinti uygulanabilir.
• Serbest meslek sahipleri (ATI) — Mahkeme kararıyla yeniden yapılandırma veya tasfiye gibi belirli koşullarda serbest meslek sahipleri için sabit tutarlı işsizlik desteği ödenebilir.
• Bağlı programlar — İşsizlik döneminde mesleki eğitim alındığında ek yardım niteliğinde AREF, düşük gelirli iş arayanlar için ASS, sosyal yardım RSA (aile ve gelir esaslı) ve konut desteği APL gibi programlarla birleşebilir.

Göçmenlerin sıklıkla atladığı noktalar:

• AB sosyal güvenlik birleştirmesi (Tüzük 883/2004) — AB/AEA/İsviçre'deki son prim süreleri uygunluk değerlendirmesine otomatik eklenir. U1 formu (veya PD U1) ile son ülkedeki prim sürelerini taşımak süreci hızlandırır. U2 formu ile belirli süre boyunca (genelde 3 ay, uzatma hâlinde 6 ay) kendi ülkenizin işsizlik yardımını alarak başka bir AB ülkesinde iş arayabilirsiniz.
• Türkiye'deki işsizlik primleri ARE'ye doğrudan birleştirilmez. Türkiye-Fransa Sosyal Güvenlik Sözleşmesi temel olarak emeklilik ve sağlık alanlarını kapsar; işsizlik yardımı genelde kapsam dışıdır. Türkiye'deki prim süresiyle Fransa ARE hakkı kazanmak güçtür; Fransa'daki gerçek prim süresi belirleyicidir.
• Oturum statüsüyle ilişkisi — İşsizlik durumu doğrudan oturum izninin kaybına yol açmaz; ancak yenilemede kaynak (gelir) koşulu arayan vize tipleri vardır. Oturum belgesi türüne göre kuralları kontrol etmek gerekir.
• Gönüllü ayrılma ve ikili anlaşma (rupture conventionnelle) — rupture conventionnelle genelde ARE hakkı doğurur; meşru kabul edilen iş projesine bağlı istifa (démission légitime) istisnai olarak kabul edilebilir.

Resmi rehberler: francetravail.fr, unedic.org, service-public.fr — emploi