Fransa Sosyal Refah Sistemine Genel Bakış

Fransa, 1945 sonrası Beveridge ve Bismarck modellerini harmanlayarak kurduğu Sécurité sociale (sosyal güvenlik) sistemi üzerine inşa edilmiştir. Sağlık, aile, emeklilik, iş kazası ve özerklik desteği olmak üzere beş ana dal (branches) her biri kendi bağımsız sandığına (caisse) sahiptir; bunun üzerine işsizlik sigortası (Unédic), tamamlayıcı emeklilik (AGIRC-ARRCO) ve tamamlayıcı sağlık sigortası (mutuelle) gibi ek katmanlar eklenir; bu yüzden başka ülkelerden gelenlere "tek kişiye birden çok kart bağlanan" bir yapı gibi görünebilir. En belirgin özelliği PUMa (Protection universelle maladie, 2016'da yürürlüğe giren evrensel sağlık koruması) olup yasal olarak ülkede ikamet eden herkesin sağlık güvencesine erişebilmesidir; ayrıca pek çok ülkeye kıyasla hasta katılım payı yüksek olduğundan mutuelle (tamamlayıcı sağlık sigortası) edinmek pratikte standart hâle gelmiştir.

Türk asıllı ve diğer göçmen sakinler için temel noktalar:

• CPAM (Caisse primaire d'assurance maladie, birincil sağlık sigortası sandığı) kaydı başlangıç noktasıdır. Ülkeye giriş sonrası istikrarlı ikamet (résidence stable) belgelendiğinde genellikle 3 ay içinde PUMa hakkı tanınır ve sosyal güvenlik numarası (numéro de sécurité sociale, NIR) düzenlenir; tüm sistemler bu numara üzerinden bağlanır.
• AB vatandaşları ile AB dışı vatandaşlar arasındaki fark büyüktür. AB/AEA/İsviçre vatandaşları serbest dolaşım ve sosyal güvenlik birleştirmesi (Tüzük 883/2004) sayesinde kendi ülkelerindeki sigorta süreleri otomatik birleştirilirken AB dışı vatandaşların alabileceği yardımlar oturum belgesi (titre de séjour) türüne göre değişir.
• Türkiye-Fransa Sosyal Güvenlik Sözleşmesi sayesinde Türkiye'deki SGK prim süreleri ile Fransa'daki sigorta süreleri birleştirilebilir. Her iki ülkede de asgari prim süresini tek başına dolduramayan kişiler bile birleştirme yoluyla emeklilik hakkı kazanabilir.
• CAF (Caisse d'allocations familiales, aile yardımları sandığı) aile, konut ve düşük gelirle ilgili neredeyse tüm nakit yardımları tek pencereden işler. Türkiye'deki muhtarlık ve SGK'nin birleşmiş bir versiyonu gibi düşünebilirsiniz.
• İdari dijital kanallar genelde service-public.fr, ameli.fr (sağlık), caf.fr (aile ve konut), info-retraite.fr (emeklilik) ve francetravail.fr (işsizlik) olarak ayrılmıştır.

9 alana bir bakışta

• Sağlık (health) — Sécurité sociale geri ödemesi (genelde %70) + mutuelle tamamlayıcı sigorta, Carte Vitale.
• Emeklilik (pension) — Temel régime général (CNAV) + tamamlayıcı régime complémentaire (AGIRC-ARRCO), genel emeklilik yaşı 64 (2023 reformuyla kademeli yükseliş).
• İşsizlik (unemployment) — France Travail (eski adıyla Pôle emploi) kaydı, ARE (genelde 24-36 ay).
• Çocuk ve aile (family) — Allocations familiales (2 çocuktan itibaren), CAF, PAJE (doğum ve erken çocukluk yardımı).
• Vergi (tax) — Artan oranlı IR (gelir vergisi) + 2019'da yürürlüğe giren prélèvement à la source (kaynakta kesinti), CSG/CRDS, Türkiye-Fransa çifte vergilendirme anlaşması.
• Konut (housing) — APL kira yardımı, HLM sosyal konut, Paris gibi bazı bölgelerde encadrement des loyers (kira tavanı).
• Eğitim (education) — 3-16 yaş arası ücretsiz zorunlu eğitim, devlet üniversitelerinde (université) lisans için yıllık 170 € civarı sembolik kayıt ücreti, bourses sur critères sociaux (sosyal kriterli burs).
• Doğum ve ebeveyn izni (parental) — En az 16 hafta congé maternité, 25 gün congé paternité (2021'de genişletildi), congé parental d'éducation.

Dikkat edilmesi gerekenler

• Tüm tutarlar, geri ödeme oranları ve süreler referans amaçlıdır ve her yıl güncellenebilir. Başvuru öncesinde service-public.fr ve ameli.fr gibi resmi sitelerden teyit etmek güvenlidir.
• Vergi mukimliği (résidence fiscale; genelde yıllık 183 gün, hayatın merkezi ve esas ekonomik faaliyet gibi unsurlarla bütünsel değerlendirilir) ile sosyal sigorta uygunluğu ayrı kavramlardır.
• İdari yönlendirme her zaman İngilizce yapılmaz; büyük şehirler dışında çeviri/tercüme veya France Services büroları gibi yardım kanallarını yanınıza almanız önerilir.

Resmi rehberler: service-public.fr, ameli.fr, caf.fr