Emeklilik — Temel régime général + Tamamlayıcı AGIRC-ARRCO
Fransa'da yaşlılık geliri genelde iki katmanlı bir yapıyla şekillenir. Birinci katman sosyal güvenliğin bir dalı olan temel emeklilik (régime de base) olup özel sektör çalışanları için CNAV (Caisse nationale d'assurance vieillesse) tarafından yürütülen régime général standarttır. İkinci katman tamamlayıcı emeklilik (régime complémentaire) olup özel sektör çalışanları için AGIRC-ARRCO (2019'da iki sistemin birleşmesiyle) puan (points) usulüne göre ayrı biriktirilir. Memurlar, serbest meslek sahipleri ve serbest mesleklere ait farklı régime'ler bulunur ancak sigortalı kayıt ve birleştirme info-retraite.fr (ulusal emeklilik sorgulama portalı) üzerinden tek noktadan yürütülür.
Temel kavramlar:
- Yasal emeklilik yaşı (âge légal de départ) — 2023 reformu ile genel yaş kademeli olarak 64'e yükseltilmektedir; doğum yılına göre uygulama dönemleri değişir (geçiş kuralları). Tam emekli aylığı (taux plein, indirimsiz tam aylık) için yasal yaşın yanında yeterli sayıda üç aylık dönem (trimestres validés) gerekir.
- trimestres (üç aylık dönemler) — Yıl içinde en fazla 4 dönem geçerli sayılır; belirli bir gelir eşiğini aşan çalışmalar dönem biriktirir. Tam aylık için gereken toplam dönem sayısı doğum yılına göre belirlenmiştir (reformla kademeli artış).
- Temel emeklilik hesabı — Genelde "en yüksek 25 yıllık ortalama maaş × tam oran (taux) × (dönem sayısı / gerekli dönem sayısı)" biçiminde hesaplanır. Eksik dönemde décote (azaltma), fazla çalışmada surcote (artırım) uygulanabilir.
- AGIRC-ARRCO tamamlayıcı emeklilik — Maaştan biriktirilen puanların puan değeriyle (valeur de point) çarpılmasıyla ödenir. Puanlar yaşam boyu birikir ve iş değişikliğinde de korunur.
- Minimum contributif / ASPA — Yeterli dönemi olduğu hâlde aylığı çok düşük olanlara minimum contributif güvence verilebilir; yaşlılıkta geliri çok düşük olan sakinler ise ASPA (Allocation de solidarité aux personnes âgées) sosyal yardımına başvurabilir.
Türkiye'den gelenler için özellikle önemli noktalar:
- Türkiye-Fransa Sosyal Güvenlik Sözleşmesi — Türkiye'deki SGK prim süreleri ile Fransa'daki sigorta süreleri birleştirilebilir. Tek başına Türkiye'de veya tek başına Fransa'da asgari süreyi dolduramayanlar bile birleştirme yoluyla hak kazanabilir. Her iki ülkeye ayrı ayrı başvuru gerekir; her ülke kendi ülkesinde biriken süreyle orantılı olarak öder (çift ödeme değil, birleştirme yoluyla hak kazanma).
- AB/AEA/İsviçre birleştirmesi — Tüzük 883/2004 uyarınca otomatik uygulanır. Birden fazla AB ülkesinde çalışmış olanlar için info-retraite.fr veya yaşadığı ülkenin emeklilik kurumuna tek başvuruyla bütünleşik işlem yürütülür.
- Yurt dışına çıkış sonrası emeklilik alma — Biriken haklar genellikle yurt dışında da alınabilir. Ancak ikamet ülkesi ve vergi anlaşmasına göre kaynakta kesinti ve beyan yükümlülükleri farklılaşır.
- info-retraite.fr — Tüm régime'lerin (temel, tamamlayıcı, kamu, serbest meslek) puan, dönem ve tahmini aylık tutarları tek ekrandan görüntülenir. Yerleştikten sonra 1-2 yıl içinde bir kez kontrol etmek, eksik kalmış dönemleri erken telafi etmek için iyi bir alışkanlıktır.
Resmi rehberler: info-retraite.fr, lassuranceretraite.fr, agirc-arrco.fr