Vergi — Artan Oranlı IR ve prélèvement à la source

Fransa'da bireysel gelir vergisinin merkezinde artan oranlı IR (Impôt sur le revenu) yer alır; 2019'dan itibaren PAS (Prélèvement à la source, kaynakta kesinti) uygulamasıyla maaş, emekli aylığı ve serbest meslek tahmini gelirlerinden vergi her ay kesilir. Yıl sonu mahsuplaşmadan çok "aylık kaynakta kesinti + ertesi yıl beyan ile mutabakat" şeklinde işleyen bir model olarak düşünebilirsiniz. Ayrı olarak CSG (Contribution sociale généralisée) ve CRDS gibi sosyal amaçlı katkılar maaş, emekli aylığı ve sermaye gelirleri üzerinden alınır; net gelir ve toplam vergi yükünü değerlendirirken yalnızca IR'a bakmak resmi eksik bırakır.

Temel kavramlar:

• Vergi mukimliği (résidence fiscale) — Genelde esas konut, hayatın merkezi, yıllık 183 gün üstü kalış ve esas ekonomik faaliyet yeri gibi unsurlar bütünsel değerlendirilir. Mukim kişi tüm dünya gelirinden, mukim olmayan kişi esas olarak Fransa kaynaklı gelirlerden vergilendirilir.
• Artan oranlı vergi + parts (hane bazlı bölünme) — Fransa'da beyan hane (foyer fiscal) bazında yapılır; quotient familial (hane büyüklüğüne göre kat sayısı) ile matrah bölünüp artan oranlar uygulandıktan sonra yeniden çarpılır. Çocuk sayısı arttıkça etkili oran düşer (üst sınır olan plafonnement vardır).
• PAS (kaynakta kesinti) — Maaş ve emekli aylığında işveren ya da emeklilik kurumu her ay keser; serbest meslek ve kira gibi gelirlerde tahmini taksitler (acomptes) aylık veya üç aylık dönemlerde tahsil edilir. İlkbaharda gelir beyanı (déclaration de revenus) ile yıllık mahsuplaşma yapılır.
• CSG/CRDS — Maaş, ikame gelirler ve sermaye gelirleri üzerinden alınan sosyal amaçlı katkılar. Bir kısmı IR matrahından düşülür, bir kısmı düşülemez.
• Sermaye gelirleri — Genelde tek oranlı sabit vergi (PFU, "flat tax" %30 — gelir vergisi payı + sosyal katkı toplamı) uygulanır; tercih edilirse artan oranlı vergiye geçilebilir. Gayrimenkul, yurt dışı hesap ve kripto varlıkların ayrı beyan yükümlülüğü vardır.
• Servet ve yerel vergiler — Taxe foncière (konut sahibi), Taxe d'habitation (esas konut için kademeli kaldırıldıktan sonra yazlık ve ikinci konut gibi sınırlı durumlarda sürer), IFI (Impôt sur la fortune immobilière) gayrimenkul servet vergisi gibi kalemler ayrıca uygulanabilir. KDV (TVA) ise dolaylı vergi olarak mal ve hizmetlere yansır.

Türkiye'den gelenler için özellikle önemli noktalar:

• Türkiye-Fransa Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması — Mukimlik, yurt dışı vergi mahsubu, ücret, emeklilik, temettü, faiz ve telif haklarının vergilendirme yetkisinin paylaşımına ilişkin kuralları belirler. Çifte vergilendirmeyi önlemek için anlaşmaya göre mukimlik tespiti belirleyicidir.
• Mukimseniz declaration de revenus ilk yıldan itibaren zorunludur. İlk beyan kâğıt form (2042 vb.) veya impots.gouv.fr ile vergi numarası (numéro fiscal) edinildikten sonra yapılır.
• Yurt dışı hesap ve varlık beyanı — Türkiye dahil yurt dışı banka hesabı sahipliği her yıl ayrıca beyan yükümlülüğü doğurur. Beyan ihmali yüksek cezalı eklemelere yol açar.
• Vatandaşlık değişikliği, dönüş ve emeklilik tahsilatı — Türkiye'ye dönüş sonrası Fransa emekli aylığı veya Fransa'dayken Türkiye emekli aylığı tahsil edilirken anlaşmaya göre vergilendirme yetkisinin önceden netleştirilmesi kaynakta kesinti ve iade süreçlerini kolaylaştırır.
• İlk yıl etkisi — Ülkeye giriş yılı mukimlik öncesi ve sonrası gelirler ayrılarak beyan edilir. Çıkışta da mukimlikten ayrılma tarihi ve PAS durdurma süreçleri gerekir.

Resmi rehberler: impots.gouv.fr, service-public.fr — impôts, urssaf.fr