Konut (Housing) — Kamu Kiralığı, Rent Assistance ve Yabancı Alıcı Kısıtlaması

Avustralya'nın konut desteği üç ana koldan ilerler — eyalet (state) hükümetlerinin işlettiği kamu/sosyal kiralık konut (public/social housing), federal Centrelink tarafından ödenen Commonwealth Rent Assistance (CRA) kira yardımı ve satın alımda First Home Buyer teşvikleri ile yabancı alıcılar için FIRB onay yükümlülüğü. Türkiye'den en belirgin fark, kamu kiralık konutu için bekleme listelerinin çok uzun (eyalete göre 5-10 yıl) olması ve yeni daimi ikamet sahiplerinin pratik tek seçeneğinin özel kiralama + CRA olmasıdır.

Kamu/Sosyal Kiralık Konut (Public/Social Housing)

• İşletme eyalet/bölge housing authority tarafından yapılır (NSW Housing, Homes Victoria, QBuild vb.).
• Başvuru koşulları: Daimi ikamet sahibi/vatandaş, belirli gelir/varlık tavanı altında, yaşadığı eyalette belirli süredir bulunma.
• Bekleme süresi: Öncelikli durumlar (aile içi şiddet, evsizlik gibi) hızlı, genel başvurular birkaç yıldan 10 yıla kadar uzayabilir.
• Kira: Genelde hane gelirinin %25-30'u.
• Community Housing: Sivil toplum kuruluşları tarafından işletilen yarı kamu kiralığıdır; bazen kamu kiralığından daha hızlıdır, birlikte başvuru önerilir.

Commonwealth Rent Assistance (CRA)

• Centrelink'ten başka bir yardım (JobSeeker, FTB, Age Pension vb.) alıyorsanız ve özel piyasada belirli bir kira ödüyorsanız otomatik olarak ek ödenir.
• Bekar iki haftada bir en fazla yaklaşık 212 AUD, çocuklu hane iki haftada bir en fazla yaklaşık 280 AUD düzeyindedir; mart ve eylül endekslemesi uygulanır (2026 rehberi).
• Ayrı başvuru gerekmez — Kira bilgisi (kira sözleşmesi) Centrelink'e bildirildiğinde otomatik hesaplanır.

First Home Buyer (İlk Konut Satın Alımı)

• First Home Owner Grant (FHOG): Eyalete göre değişir; yeni inşa ilk konut alımında 10.000-30.000 AUD destek tipiktir.
• Stamp Duty indirimi: Belirli fiyatın altındaki ilk konutlar için tapu harcı muafiyeti veya indirimi (eyalet bazında yaklaşık 600.000-800.000 AUD tavanı).
• First Home Guarantee: Federal hükümet kefaletiyle LMI (konut kredisi sigortası) olmadan %5 peşinatla alım yapılabilir.
• First Home Super Saver Scheme (FHSSS): Süper hesabına gönüllü katkı yapıldıktan sonra bir kısmı ilk konut için çekilebilir, vergi avantajlı bir araçtır.

Yabancı alıcı — FIRB onay zorunluluğu

Avustralya yabancıların gayrimenkul satın almasını sıkı şekilde sınırlar.

• Geçici vize sahipleri ve gayrimukim yabancılar Foreign Investment Review Board (FIRB) ön onayı almalıdır; genelde yalnızca yeni konut (new dwelling) veya boş arsa (vacant land) alımına izin verilir.
• Nisan 2025'ten Mart 2027'ye kadar yabancıların mevcut (established) konut alımı geçici olarak yasaklanmıştır (ilk konut arzını koruma politikası).
• Daimi ikamet sahipleri için FIRB onayı gerekmez ve vatandaşlar gibi alım yapabilirler.
• FIRB başvuru ücreti satın alma fiyatına göre 13.000 AUD'dan birkaç yüz bin AUD'ya çıkabilir; ön maliyet kontrolü zorunludur.

Göçmen perspektifi

• Geçici vize (öğrenci, working holiday, 482) sahipleri CRA hedef kitlesi değildir.
• Sidney ve Melbourne gibi sıkışık kira piyasalarında rental application (istihdam, gelir, eski kiracılık geçmişi) fiilen mülakata yakındır.
• First Nations aileleri ve aile içi şiddet mağdurları için ayrı öncelikli kanallar vardır; eyalet housing authority ile iletişime geçilmelidir.

Resmi rehberler: Services Australia: Rent Assistance, FIRB