Kanada İşsizlik Sigortası (Employment Insurance, EI)
Kanada'nın işsizlik güvenlik ağı neredeyse tamamen federal düzeyde işletilen Employment Insurance (EI) programıdır. ABD'deki gibi her eyalet ayrı bir sistem işletmez; Quebec dahil tüm eyaletler aynı EI sistemini kullanır (yalnızca doğum ve ebeveyn izni Quebec'te ayrı QPIP ile yürütülür). EI sadece bir işsizlik ödeneği değil; doğum, ebeveynlik, hasta bakımı ve kendi hastalığını da kapsayan çok amaçlı bir sigortadır.
EI üyeliği ve primler
- Zorunlu katılım: Kanada'da ücretli çalışan kişiler neredeyse tamamen otomatik olarak dahil olur. Prim çalışan ve işveren tarafından paylaşılır (serbest meslek sahipleri için EI Special Benefits ayrı bir opsiyondur).
- Serbest meslek sahipleri: Klasik EI işsizlik ödeneği için uygun değildir; yalnızca doğum, ebeveyn ve hastalık gibi special benefits için ayrıca kayıt yaptırarak girebilir. Bir kez kayıtlı olduktan sonra belirli bir süre çıkış sınırlıdır.
- Quebec: Doğum ve ebeveyn izni EI değil QPIP (Régime québécois d'assurance parentale) üzerinden yürütülür. Primleri de ayrı tahsil edilir.
Genel işsizlik ödeneği (EI Regular Benefits)
- Uygunluk koşulları:
- Kişinin kendi kusuru olmadan iş kaybı (işten çıkarma, sözleşme bitişi, fazlalık vb.)
- Önceki 52 hafta (veya son talep sonrası dönem) içinde bölgeye göre yaklaşık 420-700 saat sigortalı çalışma
- İş yapmaya istekli, yeterli ve aktif iş arayışında olma
- Tutar: Genellikle önceki best weeks ortalama gelirinin yaklaşık %55'i; haftalık üst sınır vardır (her yıl güncellenir).
- Süre: Yaşadığınız bölgenin işsizlik oranı ve sigortalı çalışma saatinize göre 14-45 hafta arasında belirlenir.
- 1 hafta bekleme süresi (waiting period): İlk hafta ödemesizdir, sonrasında ödeme başlar.
Special Benefits (özel ödenekler)
EI işsizlik ödeneği dışında şu izin ödeneklerini de içerir:
- Maternity benefits — Doğum yapan anne için, en fazla 15 hafta
- Parental benefits — Standart yaklaşık 35 hafta (%55) veya genişletilmiş yaklaşık 61 hafta (%33) arasında seçim
- Sickness benefits — Kişinin kendi hastalığı veya yaralanması, en fazla 26 hafta
- Compassionate care / Family caregiver — Ağır hasta yakını bakımı
- Doğum ve ebeveynliğe ilişkin daha ayrıntılı bilgi için parental dosyasına bakın.
Başvuru ve iş arama yükümlülüğü
- Başvuru işveren Record of Employment (ROE) belgesini düzenledikten hemen sonra My Service Canada Account üzerinden çevrim içi yapılır.
- Her iki haftada bir bi-weekly report gönderilerek iş arama faaliyetleri ve gelir bildirilir.
- Haksız işten çıkarma veya istifa, just cause kabul edilirse hak doğurur; ancak sebepsiz istifalar genellikle reddedilir.
- Ödenek alırken kısmi çalışma yapılırsa Working While on Claim kuralı uyarınca belirli bir tutar düşüldükten sonra birlikte alınabilir.
Göçmen perspektifi
- Çalışma izni sahipleri de prim öder ve EI'a kayıtlıdır; ancak fiilen ödeme alabilmek için çalışma yetkisinin (authorization to work) sürmesi gerekir. Çalışma izninin süresi dolarsa işsiz kalsanız bile ödeme durabilir.
- Daimi ikamet sahipleri ve vatandaşlar için kurallar genel ücretlilerle aynıdır.
- Türkiye'ye dönüş halinde EI ödemesi fiilen sona erer (istisnai olarak çok kısa süreli yurt dışı iş arama bazı durumlarda kabul edilir).
Resmi rehberler: Canada.ca: Employment Insurance, QPIP