Kanada Vergi Sistemi

Kanada vergi sisteminin en belirgin özelliği federal ve eyalet (province) düzeyinde aynı anda iki kademeli vergi alınmasıdır. Aynı kişi, aynı gelir üzerinden hem federal gelir vergisi hem eyalet gelir vergisi öder ve bunların ikisini tek bir beyanname (T1) içinde birleşik olarak verir (yalnızca Quebec sakinleri federal + ayrıca Quebec beyannamesi TP-1 olmak üzere iki ayrı beyanname düzenler). Bu nedenle aynı brüt maaşa rağmen hangi eyalette yaşadığınıza göre eline geçen miktar oldukça değişir. Türkiye'den gelenlerin en sık karıştırdığı kısım da bu federal + eyalet ikili yapısıdır.

Mukim ve gayrimukim

Vergisel mukimlik (resident for tax purposes) sadece günlerin sayımıyla değil ikametsel bağlar (residential ties) topluca değerlendirilerek belirlenir.

• factual resident — Kanada'da ana ikametgâhı, ailesi ve evi bulunan kişi. Tüm dünya geliri vergiye tabidir.
• deemed resident — Belirli bir gün sayısı (genellikle 183 gün) üzerinde ülkede kalanlar otomatik olarak mukim sayılır.
• non-resident — Sadece Kanada'da elde edilen gelir (kira, ücret vb.) vergiye tabidir; genellikle %25 kaynaktan kesinti uygulanır.
• deemed non-resident — Çifte vergilendirme anlaşmasına göre başka ülkenin asıl mukim ülkesi sayılması.

Türkiye ve Kanada arasındaki çifte ikamet durumlarında Türkiye-Kanada Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması'nın tie-breaker kuralları (sürekli ikametgâh, hayati menfaat merkezi, esas oturum yeri, vatandaşlık sırasıyla) ile bir taraf belirlenir.

Gelir vergisi yapısı

• Federal artan oranlı vergi — Gelir dilimine göre 4-5 kademe (örneğin yaklaşık %15 / %20,5 / %26 / %29 / %33; eşikler her yıl güncellenir).
• Eyalet artan oranlı vergi — Her eyaletin kendi vergi cetveli vardır. Alberta görece basit ve düşüktür; Quebec, Nova Scotia ve Ontario nispeten yüksektir.
• İade edilmeyen vergi indirimi (non-refundable) — Basic Personal Amount, bakmakla yükümlü olunan kişiler, sağlık harcamaları, bağışlar vb.
• İade edilen vergi indirimi (refundable) — CWB, GST/HST iadesi ve bazı eyalet iadeleri.

Tüketim vergisi: GST / HST / PST / QST

• GST (Goods and Services Tax) — Federal %5; neredeyse tüm mal ve hizmetlere uygulanır.
• HST (Harmonized Sales Tax) — Bazı eyaletler (Ontario, New Brunswick, Nova Scotia, Newfoundland, PEI vb.) GST ile eyalet vergisini birleştirip tek oran (%13-15 civarı) olarak uygular.
• PST (Provincial Sales Tax) — BC, Saskatchewan ve Manitoba GST'den ayrı olarak eyalet vergisi uygular.
• Quebec (QST) — GST %5 + QST yaklaşık %9,975; Revenu Québec tarafından ayrı yürütülür.
• Temel gıdalar ve bazı zorunlu tüketim kalemleri vergisizdir, ancak hazır yemek ve dışarıda yeme vergiye tabidir.

Beyan takvimi ve süreç

• Bireysel beyan tarihi: Genel ücretliler için 30 Nisan, serbest meslek sahibi (veya eşi) için 15 Haziran (ancak vergi ödemesi 30 Nisan'a kadar yapılmalıdır).
• Beyanname araçları: NETFILE onaylı yazılımlar (Wealthsimple Tax, TurboTax, UFile) veya My Account.
• Gelir belgeleri: T4 (ücret), T4A (diğer), T5 (faiz/temettü), T5008 (yatırım), T2202 (eğitim) gibi formlar her yıl Şubat-Mart aylarında gönderilir.
• Quebec sakinleri federal T1 ile birlikte Quebec'e özgü TP-1 beyannamesini de ayrıca verir.

Göçmen perspektifi

• Ülkeye giriş yılında (kısmi yıl mukimi) giriş tarihinden itibaren mukim sayılırsınız; bu tarihten önce Türkiye'de elde edilen gelir Kanada'da vergilendirilmez ancak world income disclosure gerekir.
• Türkiye'deki gayrimenkul, mevduat gibi yurt dışı varlıkların toplamı belirli bir eşiği (yaklaşık CA$100.000) aştığında T1135 (Foreign Income Verification Statement) beyanı zorunludur. Bildirilmemesi halinde ciddi cezalar uygulanır.
• Türkiye'den alınan emeklilik, faiz ve temettü Kanada'da yeniden beyan edilir; yabancı ülkede ödenen vergi mahsubu (Foreign Tax Credit, FTC) ile çifte vergilendirme önlenir.
• TFSA limit birikimi — Mukim olduğunuz yıldan itibaren her yıl TFSA limiti birikir; gayrimukim olduğunuz dönemde limit birikmez.

Vergi süreci kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. Ülkeye giriş yılı, çıkış yılı veya gayrimenkul alım-satımı olan yıllarda Türkiye-Kanada Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması'na hâkim bir mali müşavirden destek almak güvenli yoldur.

Resmi rehberler: CRA (Canada Revenue Agency), Revenu Québec