Kanada Konut Sistemi

Kanada konut politikası federal genel çerçeve (National Housing Strategy, CMHC) + eyalet ve şehir düzeyinde fiili uygulama kombinasyonuyla işler. Türkiye'den iki belirgin farkla başlamak gerekir: (1) Kira sözleşmesi koruması ve kira artış sınırı eyalet (province) bazında belirlenir ve (2) yabancıların konut alımı geçici bir yasakla sınırlandırılmıştır. Bu nedenle aynı Kanada'da bile Toronto ile Montreal, Vancouver ile Calgary arasında kira düzenlemeleri ve alım-satım koşulları oldukça farklılaşır.

Kira (rental) — eyalet bazlı kiracı koruması

• Ontario: Residential Tenancies Act + Landlord and Tenant Board (LTB). Yıllık rent increase guideline doğrultusunda kira artış üst sınırı uygulanır (15 Kasım 2018 sonrası kullanıma açılan bazı yeni binalar muaftır).
• Quebec: Tribunal administratif du logement (TAL) kira ve yenileme uyuşmazlıklarına bakar. Kiracının kira yenileme hakkı güçlüdür ve kira artışı için hükümetin tavsiye formülü kullanılır.
• BC: Residential Tenancy Branch uyuşmazlıkları çözer. Yıllık kira artış üst sınırı duyurulur (kiracı içerideyken uygulanır).
• Alberta: Kira artış oranında bir tavan yoktur, ancak artış sıklığı (genellikle 12 ayda bir) ve bildirim süresi düzenlenmiştir.

Çoğu eyalette depozito genellikle bir aylık veya son ay kira (ya da ikisinin toplamı) düzeyindedir; Türkiye'deki "depozito + birkaç ay peşin" mantığına benzer ancak önden büyük tutarlar genellikle istenmez.

Kira yardımı (rent assistance)

• Canada Housing Benefit (CHB) — Federal ve eyalet birlikte finanse eder, fiili işletme yaşadığınız eyalettedir. Düşük gelirli kiracılara belirli bir destek sağlar.
• Rent-Geared-to-Income (RGI) — Bazı sosyal konutlarda hane gelirinin yaklaşık %30'u kira olarak ödenir.
• Eyalet bazlı destek örnekleri: Ontario Canada-Ontario Housing Benefit, BC Rental Assistance Program / SAFER (yaşlılar için), Quebec Allocation-logement gibi.
• Başvuru ve bekleme genellikle şehir/belediye düzeyindeki housing registry üzerinden yapılır; büyük şehirlerde sıralar oldukça uzundur.

Sosyal konut ve kamu konutu

• Co-op housing — Kâr amacı gütmeyen kooperatif modeli; Kanada'ya özgü ve önemli bir kira segmentidir.
• Non-profit housing — Dini topluluklar veya STK'lar tarafından işletilen kâr amacı gütmeyen kira.
• Public housing — Şehir veya eyalet doğrudan sahibi (ör. Toronto Community Housing).
• Bunlar genellikle RGI yöntemiyle veya piyasa altı fiyatla kiraya verilir.

Konut alımı (home purchase) — yabancı kısıtlaması belirleyicidir

• Prohibition on the Purchase of Residential Property by Non-Canadians Act: Kanadalı olmayanların konut amaçlı gayrimenkul alması 2023'ten itibaren yasaklandı ve 1 Ocak 2027'ye kadar uzatıldı (mevcut politika itibariyle). Daimi ikamet sahipleri, belirli çalışma izni / öğrenim izni sahipleri ve nüfusu 50.000 altındaki bazı kırsal bölgeler için istisnalar vardır.
• Yabancı spekülasyon vergisi — BC Foreign Buyers Tax, Ontario Non-Resident Speculation Tax gibi bazı eyaletler gayrimukim alımına ek vergi uygular.
• Boş konut vergisi (vacancy tax) — Vancouver Empty Homes Tax, Toronto Vacant Home Tax ve federal Underused Housing Tax (UHT). Yurt dışı sahipleri ve gayrimukimler için yük büyüktür.
• First Home Savings Account (FHSA) — Vatandaş, daimi ikamet sahibi gibi belirli koşulları sağlayan ilk ev alıcısının vergiden muaf olarak biriktirebileceği hesap.
• Mortgage genellikle 5 yıl sabit veya değişken faizlidir; amortization genellikle 25-30 yıldır. CMHC veya özel mortgage sigortası %20'den düşük peşinatlarda zorunludur.

Göçmen perspektifi

• Çalışma izni sahibi olarak alabilir miyim? — Yabancı alım yasağının istisna koşulları (çalışma izni türü, kalan süre, vergi beyanı geçmişi, daha önce alınmış konut sayısı vb.) sağlanmalıdır. Vakaya göre büyük farklar olduğundan bir gayrimenkul avukatına danışın.
• Kira artış bildirimini görmezden gelirsem? — Her eyalette bildirim süresi ve formatı düzenlenmiştir; eyaletin kira kurulu veya mahkeme sayfasında resmi formları kontrol edin.
• Türkiye'ye dönüp eviniz kiraya verilirse? — Gayrimukim kira geliri genellikle %25 kaynaktan kesintiye tabidir; NR6 başvurusuyla net gelir bazında vergilendirmeye geçilebilir.

Resmi rehberler: CMHC (Canada Mortgage and Housing Corporation), yaşadığınız eyaletin kira kurulu / konut bakanlığı sayfası