Kanada Emeklilik Sistemi

Kanada emekliliği genellikle üç katmanlı yapı (three-pillar system) olarak tanımlanır. 1. katman ikamete dayalı OAS, 2. katman prim tabanlı CPP/QPP, 3. katman ise bireysel olarak biriktirilen RRSP, TFSA ve işyeri emekliliğidir. Türkiye'deki SGK emekliliğinden en büyük fark, yalnızca ikamet ile alınabilen ayrı bir OAS programı bulunmasıdır. Yani Kanada'da neredeyse hiç çalışmamış bir kişi bile yeterli ikamet süresini doldurmuşsa OAS'in bir kısmını alabilir.

1. katman: OAS (Old Age Security) — ikamete dayalı

• Uygunluk: 65 yaş ve üzeri olup 18 yaşından sonra Kanada'da belirli bir süre (yurt içinde başvuruda 10 yıl, yurt dışından başvuruda 20 yıl) ikamet etmiş vatandaş veya daimi ikamet sahipleri için geçerlidir.
• Tutar: 40 yıl ikamet halinde tam tutar, daha azında orantılı. 75 yaş üstü kişilere yaklaşık %10 otomatik artış uygulanır.
• GIS (Guaranteed Income Supplement) — düşük gelirli OAS alıcılarına ek olarak ödenen vergiden muaf takviye. Yıllık vergi beyanına göre otomatik hesaplanır.
• Yüksek gelirde geri alım (clawback): Belirli bir gelir eşiğini aşanlardan OAS'in bir kısmı recovery tax olarak geri tahsil edilir.

2. katman: CPP (Canada Pension Plan) / QPP (Québec Pension Plan) — prim tabanlı

• Katılım: 18-70 yaş arası, Kanada'da çalışan ücretliler ve serbest meslek sahipleri (yıllık asgari kazanç eşiğinin üzerinde) için zorunludur. Quebec sakinleri CPP yerine QPP'ye dahildir.
• Prim: Ücretliler işveren ile yarı yarıya, serbest meslek sahipleri tamamını öder. Belirli bir kazanç tavanına (YMPE/YAMPE) kadar uygulanır.
• Emeklilik başlangıcı: Standart yaş 65'tir; 60 yaşında erken emeklilik (azaltılmış) veya 70 yaşına kadar erteleme (artırılmış) seçenekleri vardır.
• Engellilik ve dul-yetim ödemeleri: Sigortalının vefat etmesi veya engelli kalması halinde ayrı yardımlar verilir.
• CPP güçlendirme (enhancement): 2019'dan itibaren prim ve ödemelerin aşamalı artışı uygulanmaktadır; aynı 65 yaşa rağmen katılım dönemine göre alacağınız tutar farklılaşabilir.

3. katman: Bireysel birikim — RRSP, TFSA ve işyeri emekliliği

• RRSP (Registered Retirement Savings Plan) — Yatırırken gelirden düşülür, çekerken vergilendirilir. Türkiye'deki bireysel emeklilik sistemine benzer bir mantıkla işler.
• TFSA (Tax-Free Savings Account) — Yatırım vergi sonrası yapılır; getiriler ve çekimler vergiden muaftır. Yıllık limit her yıl birikir.
• İşyeri emekliliği (workplace pension, RPP) — Tanımlı fayda (DB) ve tanımlı katkı (DC) olmak üzere iki tür; çoğu işveren belirli bir oranda eşleştirme katkısı sağlar.

Göçmen perspektifi

• Türkiye-Kanada Sosyal Güvenlik Sözleşmesi sayesinde Türkiye'deki SGK prim süreleri ile Kanada CPP katkı süreleri birleştirilebilir. Bir tarafta asgari süreyi dolduramadan ülkeyi terk etseniz bile haklarınız korunur.
• OAS ikamete bağlıdır, Türkiye'deki süreler bunun yerine geçemez. Yalnızca Kanada'da fiilen geçirilen yıllar sayılır.
• Türkiye'ye döndükten sonra Kanada'dan alınan emeklilik geliri Türkiye-Kanada Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması çerçevesinde Kanada'da kısmen kaynaktan kesilebilir; Türkiye'de yabancı ülkede ödenen vergi mahsubu (foreign tax credit) ile düzeltilir.
• Başvuru otomatik değildir. OAS ve CPP için 65 yaşından önce Service Canada'ya başvuru yapılması gerekir; bir kısım otomatik kayıt yapılsa da onay yazısını almayanların doğrudan başvurması zorunludur.

Resmi rehberler: Canada.ca: Pensions and retirement, Retraite Québec (QPP)