Birleşik Krallık Vergi Sistemi

Birleşik Krallık vergi sistemi temel olarak gelir vergisi (Income Tax), Ulusal Sigorta katkıları (National Insurance, NI), katma değer vergisi (VAT), sermaye kazancı vergisi (Capital Gains Tax, CGT), veraset vergisi (Inheritance Tax, IHT) ve yerel konsey vergisi (Council Tax) üzerine kurulmuştur. Türkiye sisteminden en belirgin farkları, gelir vergisi mali yılının 6 Nisan'da başlaması ve NI'ın gelir vergisinden ayrı bir sosyal sigorta nitelikli vergi olmasıdır.

Gelir vergisi (Income Tax)

• Kişisel istisna (Personal Allowance): Belirli bir gelir düzeyine kadar vergiden muaftır. Yüksek gelir sahiplerinde (yıllık 100.000 £ üstü) bu istisna kademeli olarak azalır.
• Vergi dilimleri: İngiltere/Galler/Kuzey İrlanda'da temel oran (basic %20) → yüksek oran (higher %40) → ek oran (additional %45) olmak üzere üç kademelidir. İskoçya 5–6 kademeli ayrı bir artan oranlı yapı uygular ve oranlar farklıdır.
• Tasarruf ve temettü: Belirli bir tavan altında muaf veya indirimli oranlar uygulanır (tavanlar yıllık değişir).

Ulusal Sigorta (National Insurance, NI)

• Class 1: Çalışanın katkısı + işverenin katkısı. Belirli ücret aralıkları arasında oranlar uygulanır.
• Class 2 / Class 4: Serbest meslek sahibi (self-employed) için. Class 2 sabit tutar (veya otomatik kredi), Class 4 ise kâra orantılı.
• NI katkıları State Pension, katkıya dayalı JSA, katkıya dayalı ESA ve Maternity Allowance uygunluğunu belirler.

Kaynaktan kesinti (PAYE) ve Self Assessment

• PAYE (Pay As You Earn): Çalışanların büyük çoğunluğunda gelir vergisi ve NI maaştan otomatik olarak kesilir. Ayrı beyan gerekmez ve genellikle doğru hesaplanır.
• Self Assessment: Serbest meslek sahipleri, kira geliri olanlar, yüksek gelir sahipleri (100.000 £+ vb.) ve yurt dışı geliri olanlar her yıl 31 Ocak'a kadar online beyanname vermek zorundadır. Kâğıt beyan tarihi 31 Ekim'dir.
• Mükellef numaraları: National Insurance Number (NINo) ile ayrı olarak Self Assessment için UTR (Unique Taxpayer Reference) gereklidir.

Mukim/Gayrimukim — Statutory Residence Test (SRT)

Birleşik Krallık vergi açısından mukim olma durumunu kanuni ikamet testi (SRT) ile belirler. Tek başına "183 gün kuralı" değil:

• Automatic overseas test (otomatik gayrimukim): Birleşik Krallık'ta 16–46 günden az kalma ve önceki ikamet geçmişi gibi koşullar.
• Automatic UK test (otomatik mukim): 183 gün ve üzeri kalma, ana evin (home) Birleşik Krallık'ta olması veya tam zamanlı UK çalışması.
• Sufficient ties test: İlk iki test sonuç vermezse, aile, konut, çalışma, 90 gün kuralı, ülke bağı sayısı ve kalış günleri birlikte değerlendirilerek karar verilir.

Ayrıntılı değerlendirme için mali müşavir desteği fiilen şarttır.

Göçmen perspektifi

• Türkiye-Birleşik Krallık Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması: Aynı gelir üzerindeki çifte vergilendirmeyi önlemek için ikamet belirleme, gelir türü bazında vergileme yetkisinin paylaşımı ve yabancı ülkede ödenen vergi indirimi uygulanır. Ancak mukim belirlemesi öncelikli karardır; SRT ile Birleşik Krallık mukimi olunduğunda dünya çapındaki gelirler (kural olarak) UK vergisine tabi olabilir.
• Türkiye'deki gayrimenkul, mevduat ve emeklilik gelirleri de Birleşik Krallık beyanı kapsamına girebilir; Türkiye'de zaten ödenen vergiler yabancı ülke vergi indirimi olarak kısmen mahsup edilebilir.
• non-domiciled (non-dom) rejimi 2024–2025 reformuyla kaldırma/değiştirme sürecindedir; eski kaynaklara göre hareket etmeyin, güncel düzenlemeleri kontrol edin.
• VAT: Sıradan tüketici açısından fiyatın içinde olan KDV (standart oran %20) en sık karşılaşılan vergidir.
• Council Tax: Yaşadığınız konutun değerleme sınıfına ve belediyeye göre belirlenen yerel vergidir. Tek başına yaşayan öğrenci ve tek kişilik haneler için indirim uygulanır.

Bu bilgiler 2026 itibariyle genel rehberdir; oranlar, indirimler ve eşikler her mali yıl başında (Nisan) güncellenir. Kişisel duruma göre değerlendirme için yeterlikli vergi uzmanına danışın.

Resmi rehberler: GOV.UK Income Tax, HMRC Self Assessment