Birleşik Krallık Sosyal Refah Sistemine Genel Bakış
Birleşik Krallık (UK), 1942 Beveridge Raporu'ndan kaynaklanan Ulusal Sigorta (National Insurance, NI) + evrensel ücretsiz sağlık (NHS) ikili modeliyle yönetilir. Sağlık (NHS) genel vergilerle, emeklilik, işsizlik ve doğum gibi bazı yardımlar NI primleriyle, kalan aile, konut ve düşük gelir destekleri ise yine genel vergilerle finanse edilir. Ülkenin en belirgin özelliği NHS'in yerleşik kişiler için uyruktan ve gelirden bağımsız temel hizmetlerinin ücretsiz olmasıdır; ancak bazı reçete ve diş hekimliği hizmetleri yalnızca İngiltere'de ücretlidir ve vize sahibi yabancılar ülkeye girişte vize ücretine ek olarak Göçmen Sağlık Ücreti (Immigration Health Surcharge, IHS) ödemek zorundadır.
Göçmenler ve Türk asıllı sakinler için temel noktalar:
- İngiltere/İskoçya/Galler/Kuzey İrlanda arasındaki yetki farkları büyüktür. NHS dört bölgesel sisteme ayrılmıştır; reçete ücretleri, üniversite öğrenim ücretleri ve sosyal hizmet kuralları bölgeye göre değişir.
- "Olağan ikametgâh sahibi olma (ordinarily resident)" durumu NHS'in ücretsiz tedaviye uygunluğun kriteridir. Yalnızca ziyaretçi statüsündekiler acil servis dışında ücretlendirilebilir.
- Türkiye-Birleşik Krallık Sosyal Güvenlik Sözleşmesi sayesinde Türkiye'deki SGK prim süreleri ile UK'deki State Pension katkı süreleri birleştirilebilir. 5 yıl gibi kısa süreli ikametten sonra Türkiye'ye dönseniz bile katkılar yok olmaz.
- Türkiye-Birleşik Krallık Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması aynı gelir üzerinden çifte vergilendirmeyi önler; ancak UK vergi mevzuatındaki ikamet testi (Statutory Residence Test) öncelikli karar veren çerçevedir.
9 alana bir bakışta
- Sağlık (health) — NHS temel olarak ücretsiz, GP kaydı zorunlu; reçete ve diş hekimliği İngiltere'de ücretli; vize sahibi yabancılar IHS öder.
- Emeklilik (pension) — State Pension (35 yıl NI = sabit tutar), emeklilik yaşı 66 → 67 yaşa çıkıyor, çalışan emekliliğine otomatik kayıt (toplam %8 zorunlu).
- İşsizlik (unemployment) — Universal Credit (düşük gelir, işsizlik, engellilik birleşik) ve ayrıca Jobseeker's Allowance (JSA).
- Çocuk ve aile (family) — Child Benefit (ilk çocuk yaklaşık haftalık 25 £ → aylık), ikinci ve sonraki çocuklar için yaklaşık 17 £, UC çocuk ek tutarları.
- Vergi (tax) — PAYE kaynak kesintisi, Self Assessment, NI primleri, Statutory Residence Test, Türkiye-UK çifte vergilendirme anlaşması.
- Konut (housing) — Council housing, Housing Benefit (UC ile birleştirme süreci), Help to Buy; piyasa fiyatları çok yüksek (özellikle Londra).
- Eğitim (education) — 5-16 yaş ücretsiz zorunlu eğitim, sixth form, Student Loan (30 yıl gelire bağlı taksit).
- Doğum ve ebeveyn izni (parental) — Statutory Maternity Pay (en fazla 39 hafta), Statutory Paternity Pay (2 hafta), Shared Parental Leave.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Tüm tutarlar, prim süreleri ve istisna tavanları mali yıla (6 Nisan başlangıçlı) göre her yıl güncellenir. Bu belgedeki rakamlar 2026 itibariyledir; başvuru öncesi resmi siteden teyit alın.
- Uyruktan bağımsız olarak göçmenlik statünüz (visa, ILR, settled status vb.) alabileceğiniz yardımları belirler. Çoğu çalışma vizesi için "kamu fonlarına başvuru yasağı (no recourse to public funds)" şartı vardır.
- İngiltere dışındaki bölgeler (İskoçya, Galler, Kuzey İrlanda) ücretsiz reçete, üniversite ücreti farkı gibi kendi düzenlemelerini uygular.