Birleşik Krallık Doğum ve Ebeveyn İzni Sistemi
Birleşik Krallık'ta doğum ve ebeveyn izinleri, Türkiye'deki "doğum izni + ücretsiz izin" yapısına benzemez; annelik izni (Maternity Leave), babalık izni (Paternity Leave), paylaşılan ebeveyn izni (Shared Parental Leave, SPL) ve ücretsiz ebeveyn izni (Unpaid Parental Leave) ayrı düzenlemeler olarak bulunur ve bunların üzerine yasal ödeme (Statutory Pay) eklenir.
Statutory Maternity Leave & Pay (Annelik izni ve ödemesi)
- Maternity Leave süresi: En fazla 52 hafta (yaklaşık 1 yıl) kullanılabilir; çalışan kadın işçinin temel hakkıdır.
- Statutory Maternity Pay (SMP) süresi: En fazla 39 hafta ödenir.
- İlk 6 hafta: ortalama haftalık ücretin %90'ı.
- Sonraki 33 hafta: yasal sabit tutar veya ortalama haftalık ücretin %90'ından düşük olan.
- Son 13 hafta: ücretsiz (istenirse yalnızca izin olarak kullanılır).
- Uygunluk: Beklenen doğum tarihi referans alınarak aynı işverende belirli süre (genelde 26 hafta üstü) çalışmış olma gibi koşullar.
- Ödemeye uygun değilseniz: Serbest meslek sahipleri ve kısa süreli çalışanlar için ayrı bir Maternity Allowance (MA) sistemi vardır; bu, NI katkı kaydına dayalı olarak ödenir.
Statutory Paternity Leave & Pay (Babalık izni ve ödemesi)
- Süre: Genellikle 1 hafta veya 2 hafta seçilebilir. (2024 reformu ile doğumdan sonra 1 yıl içinde bölünerek kullanılabilir hale getirilerek esneklik artırıldı.)
- Tutar: Sabit tutar veya ortalama haftalık ücretin %90'ından düşük olan.
- Uygunluk: Belirli kıdem ve işveren koşulları.
Shared Parental Leave (SPL)
- Ebeveynlerin annelik izninin bir bölümünü paylaşarak kullanabildiği program (2015'te başlatıldı).
- İki ebeveyn toplamda en fazla 50 hafta (SPL) + 37 hafta (ShPP, paylaşılan ebeveyn ödemesi) bölünmüş veya eşzamanlı kullanabilir.
- Uygunluk koşulları nispeten karmaşık olduğundan fiili kullanım sınırlı kalmıştır.
Adoption Leave & Pay
- Evlat edinen ebeveynler için annelik izni ve ödemesine benzer evlat edinme izni ve ödemesi uygulanır.
Ücretsiz ebeveyn izni (Unpaid Parental Leave)
- 18 yaş altı çocuğu olan her ebeveyn, çocuk başına en fazla 18 hafta ücretsiz izin kullanabilir (yıllık tavan 4 hafta).
Hamilelik ve doğum sağlık hizmetleri
- NHS doğum öncesi ve sonrası bakım ile doğumun kendisi ülkede ikamet eden kişiler için ücretsizdir (IHS ödemiş vize sahipleri dahil).
- Hamilelik döneminde bazı reçeteler ücretsiz, ayrıca diş hekimliği muafiyet kartı (Maternity Exemption Card) sunulur.
Göçmen perspektifi
- Çalışma durumu belirleyicidir: Yukarıdaki SMP ve SPP yalnızca "çalışan işçiler" için geçerlidir. Serbest meslek sahibi, frilansır veya kısa süreli çalışanlar için Maternity Allowance alternatifidir; MA, NI katkı kaydına dayanır.
- Kamu fonu sınıflandırması: SMP, SPP ve SPL kendisi istihdama dayalı haklar olduğundan genellikle NRPF kayıtlı vize sahipleri de alabilir. Ancak Maternity Allowance ve UC ek bileşenleri vize koşullarına göre kısıtlanabilir.
- Türkiye'ye dönüş planı: Doğumdan sonra Türkiye'ye dönüş planlanıyorsa, izin ve ödemeler yalnızca Birleşik Krallık'ta ikamet ve istihdam süresince uygulanır. Türkiye'deki doğum izni mevzuatından bağımsızdır.
- Şirket içi politikalar (occupational maternity pay): Birleşik Krallık'ta birçok şirket yasal asgari (SMP) sınırından daha cömert kendi politikalarını uygular (örneğin ilk 6 ay %100). İşe başlarken İK politikalarını incelemek önerilir.
Bu bilgiler 2026 itibariyle genel rehberdir; sabit tutarlar, uygunluk koşulları ve süreler her mali yıl başında (Nisan) düzenlenir. Başvurudan önce resmi sitelerden teyit alın.
Resmi rehberler: GOV.UK Maternity Pay and Leave, GOV.UK Shared Parental Leave