Hollanda Emeklilik Sistemi (3-pijler model)
Hollanda emeklilik sistemi, OECD tarafından sıkça örnek olarak gösterilen üç katmanlı (3-pijler) bir yapıdır. 1. katman tüm sakinlerin yararlandığı devlet emekliliği AOW, 2. katman çalışanların büyük çoğunluğunun zorunlu olarak dahil olduğu mesleki emeklilik (bedrijfspensioen), 3. katman ise bireysel olarak yapılan özel emekliliktir (örneğin lijfrente, bireysel emeklilik sigortaları). Bu üç katmanın toplamıyla emeklilik sonrası gelirin, emeklilik öncesi gelirin yaklaşık %70-80'ini karşılaması hedeflenir.
1. Katman: AOW (Devlet Emekliliği)
- AOW (Algemene Ouderdomswet), SVB (Sosyal Sigorta Bankası) tarafından ödenen devlet temel emekliliğidir.
- Emeklilik yaşı (AOW-leeftijd) kademeli olarak artırılmıştır; 2024 itibariyle 67'dir ve sonrasında ortalama yaşam süresine endekslenerek artmaya devam edecektir.
- İkamete dayalı (residence-based) bir sistemdir; AOW tutarı prim süresine göre değil, 15 yaşından emeklilik yaşına kadar Hollanda'da yaşadığınız süreye göre hesaplanır. 50 yıl ikamet tam tutarı (%100), her bir yıl ikamet yaklaşık %2'lik birikim sağlar.
- 2024 itibariyle bekâr için tam aylık tutar yaklaşık €1,460/ay, evli çiftlerde kişi başı yaklaşık €990/ay düzeyindedir; her yıl artırılır.
2. Katman: Bedrijfspensioen (Mesleki Emeklilik)
- Sektör ve meslek bazlı toplu iş sözleşmelerine (CAO) göre çalışanların büyük kısmı zorunlu olarak dahil olur (kapsama oranı yaklaşık %90).
- İşveren ve çalışan tarafından ortak ödenen primlerle birikir; emeklilik fonları (pensioenfonds) tarafından yönetilir (ABP, PFZW, PMT gibi büyük fonlar).
- 2023'te kabul edilen yeni emeklilik kanunu (Wet toekomst pensioenen, Wtp) uyarınca, 2027'ye kadar tüm mesleki emeklilikler tanımlanmış fayda (DB) modelinden, tanımlanmış katkıya (DC) yakın yeni bir yapıya geçirilmektedir. Birikim, kişisel hesap gibi yönetilerek piyasa getirilerine daha doğrudan açık hale gelmektedir.
3. Katman: Özel Emeklilik (Lijfrente, Bireysel Birikim)
- Serbest meslek sahipleri ve ek birikim yapmak isteyen çalışanlar tarafından kullanılır. Belirli bir yıllık limit (jaarruimte) içinde box1 gelir vergisi indirimi sağlar — bu da vergi avantajı yaratır.
Göçmenlerin sıkça gözden kaçırdığı noktalar
- AOW prim süresine değil, ikamet süresine bağlıdır; bu nedenle kısa süreli ikametten sonra dönüş yapılırsa tam tutarı almak zordur. Ancak Türkiye-Hollanda Sosyal Güvenlik Sözleşmesi uyarınca SGK'daki prim süreleri birleştirilerek asgari süre koşulu sağlanabilir (SVB ve SGK ile teyit gereklidir).
- 30% ruling uygulanan çalışanların vergiye tabi geliri azalsa da AOW etkilenmez; ancak mesleki emeklilik birikim hesaplama esası şirket ve fona göre değişebileceğinden, kayıt aşamasında teyit etmek gerekir.
- Ülkeden ayrılırken emekliliğin toplu iadesi ilke olarak mümkün değildir; birikim, emeklilik yaşına gelindiğinde Türkiye'ye veya yaşadığınız ülkeye transfer edilerek alınır.
Resmi rehberler: SVB: AOW, Pensioenfederatie, government.nl: Pensions